Motorola t82 (extreme) – PMR i kilka zagadnień w temacie krótkofalarstwa

Idą wakacje:) Jak zwykle szykuję się na spacery w górach. Tym razem ekipa będzie trochę większa niż normalnie. I jak to przy takich imprezach bywa – wycieczka może się rozciągnąć w trasie. I tu niespodzianka: komórki nie wszędzie działają… Dodatkowo, w górach staram się traktować telefon jak urządzenie alarmowe – i oszczędzać jego baterię jak to tylko możliwe. No i nie zawsze jesteśmy w zasięgu polskich nadajników – co może generować dodatkowe koszty.

Z zamiarem kupna krótkofalówek nosiłem się już od pewnego czasu. Wybór padł na urządzenia firmy Motorola, model t82 extreme.

Zacznijmy od odrobiny teorii…

Kilka słów o PMR

Regulacje rządzące eterem są dość szczegółowe i trzeba nabyć trochę wiedzy, żeby potrafić się w nim poruszać. Sprawa jest prosta – transmisje radiowe wykorzystują również służby, których zadaniem jest ratowanie mienia i życia ludzkiego. Chyba nie trzeba nikogo przekonywać, że ich komunikacja nie powinna być zakłócana.

Tylko niektóre z pasm dostępne są dla amatorów. A już pojedyncze  nie wymagają pozwolenia do nadawania w ich zakresie. Wśród nich znajduje się pasmo przeznaczone dla usług PMR (Private Mobile Radio).

Pasmo PMR rozciąga się w zakresie częstotliwości ultrakrótkich (UHF) 446.0 – 446.2 MHz dla transmisji analogowych i 446.1 – 446.2 dla cyfrowych. Tutaj skoncentruję się na części analogowej.

Początkowo w części analogowej wyodrębniono 8 kanałów, poczynając od 446.00625 MHz co 12.5 kHz do 446.09375 MHz. W 2017 roku, decyzją ECC rozszerzono to pasmo o kolejnych 8 kanałów, zwiększając ich liczbę do 16. Te 8 dodatkowych kanałów nie jest dozwolone w niektórych krajach, jak np. w Rosji (mówi o tym też instrukcja do tych radiotelefonów).

CTCSS

Kanały foniczne w PMR umożliwiają łączność typu simpleks: gdy jedna strona nadaje – druga słucha. Teoretycznie jednocześnie  można prowadzić 16 niezależnych konwersacji (jedna na każdym kanale). Nie ma problemu, jeżeli na jednym kanale połączy się grupa znajomych.  Gorzej, jeżeli będą to 2 różne konwersacje. Naturą (i najczęściej zaletą) radiofonii jest to, że wszyscy na danym kanale będą słyszeć wszystkich. Przez to jednak konwersacja może stać się trudna.

Rozwiązaniem tego problemu są kody CTCSS (Continuous Tone-Coded Squelch System). Razem z fonią nadawany jest dodatkowy sygnał o częstotliwości charakterystycznej dla wybranego kodu CTCSS. Jeżeli odbiornik ustawiony jest na kod CTCSS, sygnał na jego wejściu jest filtrowany. Jeżeli nie wykryje się aktywności na częstotliwości charakterystycznej dla ustawionego kodu, tor fonii nie jest uruchamiany. Radio „ignoruje” transmisję z kodem CTCSS innym niż ten na nim ustawiony. Same tony są poniżej słyszalności ucha ludzkiego. W większości urządzeń są dodatkowo odfiltrowywane i do użytkowników w ogóle nie docierają.

Kody CTCSS mają częstotliwość w granicach 67-250.3 Hz. W ten sposób dostępnych jest 38 kodów. Przy 16 kanałach teoretycznie możliwe jest prowadzenie 16×38=608 różnych konwersacji. Jednak jeżeli grupy nadają na tym samym kanale z różnymi CTCSS jednocześnie może się zdarzyć, że będą zakłócać się nawzajem – i żadna albo tylko wybrane transmisje dojdą do skutku. Zwłaszcza, że nie będą słyszeć się nawzajem – trudno więc stwierdzić, czy dany kanał jest zajęty. W tym celu można chwilowo wyłączyć CTCSS aby upewnić się, czy nikt nie nadaje na wybranym kanale – naczęściej wystarczy ustawić kod CTCSS na „0”.

Oczywiście urządzenia nie obsługujące CTCSS odbiorą wszystkie transmisje na danym kanale. Wszystkie urządzenia w zasięgu ustawione na ten sam kanał i kod CTCSS odbiorą transmisje na danym kodzie. CTCSS nie może być więc traktowane jako sposób na zapewnienie poufności komunikacji.

Kody DCS

CTCSS jest systemem analogowym, a DCS cyfrowym. System ten zwany jest też CDCSS – Continuous Digital-Coded Squelch System lub pod nazwami handlowymi jak Digital Private Line (DPL) Motoroli czy Digital Channel Guard (DCG) firmy GE. W DCS zamiast tonu analogowego, na określonej częstotliwości generowany jest sygnał cyfrowy określający kod dla transmisji. Paczka ma 23 bity, ale tylko 9 bitów niesie dane. Część z kombinacji nie jest używana z obawy przed zakłóceniami. Zazwyczaj dostępne są 83 kody (standard  TIA-603-C).

W opisie Waszego urządzenia możecie znaleźć informację, że obsługuje 121 (lub więcej) kodów (ang. sub-codes). Oznacza to, że dany terminal wspiera obydwa systemy – CTCSS i DCS.

O ile CTCSS jest już właściwie standardem, DCS spotyka się głównie w droższych urządzeniach.

Modulacja

Radiotelefony PMR opierają się na modulacji FM (Frequency Modulation, Modulacja Częstotliwości). Amplituda fali nośnej nie zmienia się. Informacja kodowana jest za pomocą zmian częstotliwości. To standardowy typ modulacji stosowany dla dużych częstotliwości.

„Specjalne” kanały PMR

Nie ma jakiś specjalnych ograniczeń w wybieraniu kanału/ kodu CTCSS czy DCS do komunikacji między dwoma radiotelefonami. Środowisko krótkofalowców promuje jednak kilka kanałów „specjalnego przeznaczenia”.

Kanał CCTS Zastosowanie
3 14 Górski turystyczny kanał informacyjny
4 14 Operatorzy dronów

Legalny czy nie?!

W sklepach znajdziecie wiele przenośnych urządzeń krótkofalarskich. Niektóre z nich kuszą bardzo atrakcyjną ceną. Zasady korzystania z usług PMR są dość jasno określone:

  • Stacja nie może nadawać z mocą większą niż 500mW ERP,
  • Urządzenie musi mieć zintegrowaną antenę.

Zgodnie z prawem, w tym paśmie nie możecie używać urządzeń np. o mocy 5W czy z odkręcaną anteną. To pasmo ma konkretne przeznaczenia i tego powinniście się trzymać. Stacje 5W i mocniejsze można używać w innych pasmach (i do innych zastosowań).

Podobne urządzenia:

  • FRS: (Family Radio Service) – pracują w trochę innym paśmie (462 dla foni simpleks i 467 MHz dla repeaterów) ale również z mocą 500mW. Urządzenia te przeznaczone są na rynek amerykański; w Polsce i Europie nie są dozwolone.
  • GMRS (General Mobile Radio Service) dzielą pasmo z FRS, z tą różnicą, że w ramach usługi można używać urządzeń o większej mocy i z odczepianą anteną; z drugiej strony – używanie ich wymaga licencji. Tylko rynek amerykański.
  • LPD (Low Power Device), pasmo 433.075 MHz do 434.775 MHz; maksymalna moc nadawania to 10mW – co sprawia, że ich zasięg jest dość ograniczony – np. do 1 km. Do dyspozycji jest 69 kanałów, ale w tym paśmie pracują też np. sterowniki do bram, alarmy bezprzewodowe. W związku z tym w obszarach miejskich musicie liczyć się z dużą ilością interferencji. W Polsce i Europie telefony tego typu są legalne.

Motorola t82 extreme

Zaopatrzyłem się w zestaw extreme w którym znajdowały się:

  • 2 urządzenia,
  • 2 baterie
  • ładowarka,
  • paski naklejki i takie tam

…a wszystko spakowane w praktycznym etui.

Kanały i kody

t82 obsługuje 16 kanałów PMR. Fabrycznie dostępnych jest 8. Instrukcja opisuje sposób na odblokowanie dodatkowych 8 kanałów. Kroki do ich odblokowania ich znajdują się w sekcji Selecting channels:

  • Przyciśnij klawisz Menu tyle razy, żeby numer kanału zaczął mrugać,
  • Jednocześnie przyciśnij i trzymaj przyciski ‚+’ i ‚-‚ przez 3 sekundy aż terminal bipnie a na wyświetlaczu w pozycji kanału pojawi się migająca liczba ’16’.

Teraz macie już 16 kanałów do dyspozycji.

t82 wspiera kody CTCSS i DCS – chociaż w żaden sposób nie pokazuje, który system jest aktualnie używany. Zakładam, że kanały 1-38 to CTCSS – a wyższe (do 121) to DCS.

Terminal domyślnie ustawia się na kod 1. Co ciekawe – zapamiętuje ustawienia kodu dla każdego kanału – nawet po wyłączeniu. Ustawienie kodu „0” pozwala na odbieranie transmisji w paśmie ogólnym (z wyłączonym CTCSS/DCS).

Zasilanie

t82 może być zasilana z użyciem:

  • zespolonego akumulatorka znajdującego się w zestawie:
  • 3 baterii AA

Zwłaszcza ta druga opcja wydaje mi się atrakcyjna. Nie zawsze będziecie mieli przy sobie dostęp do ładowarki – a baterie AA znajdziecie w każdym kiosku.

Chociaż i w przypadku załączonego akumulatorka producent postarał się. Akumulatorki można ładować włożone do terminali. Wystarczy do tego zwykła ładowarka z microUSB. Ta załączona w zestawie  ma na końcu rozwidlenie dzięki któremu jednocześnie można ładować 2 terminale.

Ładowanie zestawu załączoną ładowarką ma trwać ok. 8 godzin. Moje terminale były fabrycznie naładowane do około 2 kresek (z trzech). Zostawiłem je na noc – rankiem  świeciły się 3 kreski.

Producent nie podaje, czy zamiast zespolonego akumulatorka można używać 3 akumulatorków AA. Sądzę że tak, ale pewnie nie da się ich ładować w samym urządzeniu.

Na stronie Motoroli, w dodatkowych akcesoriach znalazłem też stację ładującą – na 1 terminal. Można ją nabyć osobno.

Zasięg

To chyba najważniejszy z parametrów tego typu sprzętu. Dużo zależy tu od terenu, w którym używacie radiotelefonów. Instrukcja mówi, że w idealnych warunkach zasięg może wynieść do 10km. Na YT widziałem filmiki, gdzie w linii prostej uzyskano nawet 26km. Tego typu testy przeprowadzano przez zatokę przy praktycznie braku przeszkód po drodze. Drzewa, budynki, miasto – wszystko to będzie wprowadzało zakłócenia i ograniczało odległość na którą można nawiązać skuteczną komunikację.

O ile nie miałem jeszcze okazji przetestowania urządzeń w terenie, w mieście udało mi się nawiązać rozmowę na odległość około 700m w linii prostej. Po drodze były 10-pietrowe wieżowce, drzewa i linie tramwajowe. Uważam ten wynik za zadowalający i bliski temu wskazanemu w instrukcji (1km).

Wodo-odporność

Terminale mają być zgodne z normą IPx4. Odkodujmy to oznaczenie:

  • IP: stopień ochrony,
  • x: [wiki] „druga cyfra: obudowa zapewnia ochronę przed dostępem do niebezpiecznych części umieszczonych wewnątrz i równocześnie zapewnia ochronę przed wnikaniem obcych ciał stałych”; „x” jest tu zapewne czymś w stylu „nie dotyczy” – choć zgodnie ze standardem nie ma takiego oznaczenia (na tej pozycji powinna być liczba 0-6),
  • 4 (druga cyfra): [wiki]: „obudowa zapewnia ochronę przed skutkami wnikania wody”; „4” zapewnia ochronę jedynie przed „ochrona przed bryzgami wody z dowolnego kierunku”;

Stąd, urządzenie nie jest odporne np. na zanurzanie w wodzie lub bezpośrednim polewanie wodą. Producent wkomponował przyciski, zamiast ukryć je pod gumą. Również klapki na portach nie przylegają dokładnie. Na tym tle np. Garmin etrex 10 wydaje się znacznie lepiej przystosowany do pracy w wilgoci. Tutaj – zwłaszcza w zestawieniu z przydomkiem „extreme” – oczekiwałbym więcej.

Parowanie terminali

t82 posiada funkcję łatwego „parowania” terminali. W praktyce sprowadza się to do ustawienia kanału i kodu na 1 terminalu, wciśnięcia przycisku parowania, zbliżenia 2 terminalu, wciśnięcia przycisku parowania. Po chwili oba terminale powinny ustawić się na ten sam kanał/kod. Nie wiem, czy to przydatne… Zmiana kanału/kodu trwa sekundę a do parowania terminale i tak muszą leżeć koło siebie… Gadżet, spokojnie można bez niego przeżyć

Latarka

Latarkę uruchamia się przyciskiem z boku. Myślę, że to praktyczny gadżet – ale trzeba pamiętać, że jego używanie nie pozostanie bez wpływu na żywotność baterii.

Podsumowanie

Estetycznie opakowane, urządzenia sprawiające wrażenie solidnych – do wykonania tych terminali nie można się przyczepić (oprócz wodoodporności – o tym niżej). Nic nie trzeszczy, nie ugina się. Zestaw ma kilka dodatków (klipsy, zestaw słuchawkowy itp.) Co do smyczy mam pewne wątpliwości… Można je było zrobić porządniej. Przeznaczę je raczej na klucze niż radia. Samo etui jest fajne – pozwala trzymać zestaw w porządku.

Na miejscu producenta zastanowiłbym się, czy w niektórych miejscach obudowy nie dodać gumowanych elementów. Poprawiłoby to chwyt urządzenia. Chociaż i teraz, terminale trzyma się pewnie a plastik jest dość przyjemny. Podobają mi się pomarańczowe wstawki – łatwiej znaleźć terminal gdy się gdzieś „zapodzia”. Fajnie, że terminale trochę ważą (ok 200g każdy) – w ten sposób lepiej się je czuje.

Podoba mi się wyświetlacz schowany na warstwą plastiku. Cyfry są przyjemnie niebieskie, wyraźne – zwłaszcza dobrze widoczne w ciemności. Brak narażonej na pęknięcia i zarysowania szybki na pewno sprawi, że urządzenia będą odporniejsze. Poza tym – po prostu fajnie wygląda.

Oczekiwałbym więcej, jeżeli chodzi o odporność na wodę. Takie urządzenia mają cieżkie życie. Obawiam się, że np. upadek do kałuży może zakończyć żywot t82.

Na tyle co testowałem, jestem zadowolony z zasięgu. Nie udało mi się osiągnąć 1 km, ale te ponad 700m (zważywszy na otoczenie), jak na moc urządzeń, uważam za przyzwoity wynik. Zobaczymy jak zachowają się w dziczy:)

Oczywiście nie są to profesjonalne urządzenia. Raczej rozrywkowo- turystyczne. I jako takie – uważam, że są warte swojej ceny. Komplet kosztował mnie ok. 400 złotych.

Źródła

  • http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20071380972/O/D20070972.pdf
  • https://radiotelesklep.pl/content/5-porady
  • http://www.aval.com.pl/index.php?radiotelefony-lpd-i-pmr
  • http://sp7pki.iq24.pl/default.asp?grupa=157861&temat=463752&nr_str=1
  • https://radiotelesklep.pl/content/5-porady
  • http://www.repeater-builder.com/tech-info/ctcss/ctcss-overview.html
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/IP_(stopie%C5%84_ochrony)